İnsan Hakları Tazminat Komisyonu Başvurusu: Haklarınız ve Süreçler 2026

6384 sayılı yasa ile hayatımıza giren mevcut ismi İnsan Hakları Tazminat Komisyonu, Türkiye’nin AİHM ‘de tazminata mahkum olması, sonrasında Anayasa Mahkemesinde iş yükünün (özellikle uzun yargılama nedeniyle adil yargılanma hak ihlalleri) artmasına bir çözüm niyetiyle  hayata geçirildi. Daha sonraları CB kararları ile başvuru kapsamı genişletilmiştir.

Yargılamaların makul süreyi aşması veya mahkeme kararlarının geç icra edilmesi, mülkiyet hakkı ve adil yargılanma hakkı ihlallerine yol açmaktadır. İnsan Hakları Tazminat Komisyonu, bu ihlallerden kaynaklanan mağduriyetlerin Anayasa Mahkemesi (AYM) veya AİHM’e gitmeden, iç hukuk yoluyla hızla çözülmesi için gerekli bir iç hukuk yoludur.

1. İnsan Hakları Tazminat Komisyonu Nedir?

İnsan Hakları Tazminat Komisyonu, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi ve Anayasa Mahkemesi önündeki iş yükünü azaltmak ve vatandaşların tazminat taleplerine daha hızlı yanıt vermek amacıyla kurulmuş idari bir yargı yoludur. Komisyon, özellikle uzun süren davalar ve mülkiyet hakları konusundaki uyuşmazlıkları incelemekle görevlidir.

2. Komisyon Hangi Başvuruları İnceler? (Görev Alanı)

Komisyon, sınırlı ancak etkili bir görev alanına sahiptir:

• Makul Sürede Yargılanma Hakkı: Hukuk, ceza ve idari davaların normalden uzun sürmesi (Uzun yargılama şikayetleri).

• Mahkeme Kararlarının Uygulanmaması: Kesinleşmiş kararların geç veya eksik icrası ya da hiç icra edilmemesi.

• Mülkiyet Hakkı İhlalleri: Kamulaştırma bedellerinin geç ödenmesi ve enflasyon kaybı (Munzam zarar).

• Cezaevi Hak İhlalleri: Disiplin cezaları veya cezaevindeki haberleşme kısıtlamaları kaynaklı hak ihlalleri.

• Ceza yargılamasında haksız tutuklama vs gibi adli kontrollerden kaynaklı tazminat talepleri.
• 2B düzenlemesi nedeniyle tapusu elinde alınanlar vs.

3. Başvuru Süresi ve Usulü

Tazminat Komisyonu’na başvuru, belirli hak düşürücü sürelere tabidir:

• AYM Kararı Sonrası: AYM’nin kabul edilemezlik kararının tebliğinden itibaren 3 ay.

• AİHM Kararı Sonrası: AİHM’nin karar tebliğinden itibaren 1 ay.

• Doğrudan Başvuru: Uzun yargılama şikayetlerinde, kesinleşme tarihinden itibaren 1 ay.

4. Neden Tazminat Komisyonu’na Başvurulmalı?

• Hız: AİHM veya AYM süreçlerine göre çok daha kısa sürede sonuçlanır. Gel gör ki,  uzun yargılama süresi nedeniyle adil yargılanma hakkınının ihlalinin giderilmesi için takdir edilen  manevi tazminat miktarları aşırı düşük, yargılamanın süresine göre orantılanmamış, bu yönüyle AY 40.m.’ndeki  etkili bir iç hukuk yolu olmadığı AYM kararıyla da tespit edilmiştir.

• Maddi/Manevi Tazminat: Hak ihlali tespit edildiğinde doğrudan tazminat ödenmesine hükmedilir. Fakat tatmin edici bir meblağ henüz görülmemiştir.

• Ücretsiz Süreç: Başvuru sırasında herhangi bir  vergi, harç alınmaz.

• AYM’ye bireysel başvuru yoluna gitmeden önce tüketilmesi gereken bir iç hukuk yoludur. Buradan alacağınız karar sonrası 15 günlük Ankara BİM ‘e itiraz hakkınız da vardır. Açıkça ifade etmek isterim ki; bir işi sürüncemede bırakma, hak sahiplerini bezdirme konusunda ‘komisyona havale’ düşünce pratiği işlemekte, hukuk devleti ilkesi ise aşınmakta, vatandaşın hukuksal mekanizmalara olan güvenini daha da yıpratmaktadır. Biz avukatlar için de tüketilmesi gereken bir aşama yalınlığında kalmaktadır.

İyi günler dilerim.